(trở về mục lục)

Đóng góp của Phật giáo với xã hội Việt Nam hiện nay

ThS. Lê Đình Nghĩa
Phó vụ trưởng Vụ Công tác Tôn giáo, Ban Dân vận Trung ương

Phật giáo truyền vào Việt Nam khoảng đầu Công nguyên, vốn có tư tưởng truyền thống gắn liền với sinh hoạt văn hóa “nông nghiệp lúa nước” - một nền văn hóa nhân bản, bao dung, trí tuệ, khai phóng, đượm sắc thái hiếu sinh, hiếu hòa và giải thoát với đặc tính từ bi, hỷ xả, vô ngã, vị tha, v.v... Chính vì thế, đạo Phật đã được nhân dân Việt Nam đón nhận một cách trân trọng có chọn lọc và tiếp biến để trở thành tôn giáo truyền thống của dân tộc. Trải qua hơn 2.000 năm gắn bó và đồng hành cùng dân tộc, Phật giáo Việt Nam đã có những đóng góp tích cực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong giai đoạn lịch sử từ khi có Đảng Cộng Sản Việt Nam lãnh đạo, với đường lối tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo, phát huy cao độ sức mạnh truyền thống đoàn kết và tinh thần yêu nước của nhân dân, Phật giáo Việt Nam lại càng gắn bó chặt chẽ với dân tộc, trở thành một bộ phận quan trọng trong khối đại đoàn kết toàn dân.

Trong sự nghiệp cách mạng của nước ta hiện nay, những thành quả to lớn đạt được từ công cuộc đổi mới đất nước, hội nhập với thế giới, đã đưa Việt Nam tiến bước trên con đường phát triển vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Những kết quả đạt được đó có sự đóng góp không nhỏ của Tăng Ni, Phật tử cả nước.

Trước hết, Phật giáo đã mang lại cho Việt Nam một ấn tượng tốt đẹp về truyền thống “hộ quốc, an dân”. Điều này được minh chứng trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước Việt Nam. Dân tộc Việt Nam đã từng trải qua các giai đoạn lịch sử khác nhau. Song dù ở giai đoạn nào, hình ảnh của các Tăng Ni, Phật tử đứng ra hộ trì đất nước đã trở nên gần gũi, thân quen đối với người dân. Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp và chống Mỹ của dân tộc, nhiều tự viện của Phật giáo đã trở thành những căn cứ nuôi giấu cán bộ cách mạng. Nhiều Tăng Ni, Phật tử trực tiếp tham gia cách mạng, như cố Hòa thượng Thích Thiện Chiếu, cố Hòa thượng Thích Minh Nguyệt, cố Hòa thượng Thích Thiện Hào, cố Hòa thượng Thích Thế Long,v.v… Sự kiện Hoà thượng Thích Quảng Đức, năm 1963, vị pháp thiêu thân đấu tranh chống chế độ độc tài Ngô Đình Diệm đã góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước... Trong lao động sản xuất, thực hiện nếp sống đạo đức văn hóa, nhiều Tăng Ni, Phật tử trở thành những tấm gương tiêu biểu, là chỗ dựa đáng tin cậy trong khối đại đoàn kết toàn dân. Đó là những minh chứng cho tinh thần yêu nước chân chính của Phật giáo Việt Nam hòa mình vào dòng chảy của dân tộc.

Trong điều kiện x· héi hiÖn nay, phát huy tinh thần phụng đạo yêu đời, thiết thân cùng xã hội, gắn bó với dân tộc, nhiều Tăng Ni, Phật tử đã làm được những việc lợi đạo, ích đời, thực hiện cứu khổ độ sinh. Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã vận động tăng ni, Phật tử cả nước sống chánh tín, thực hiện đúng pháp luật Nhà nước, tích cực tham gia các hoạt động xã hội nhân đạo, giúp đỡ người già cả, neo đơn, trẻ tàn tật, mồ côi, người khó khăn; thực hiện xóa đói, giảm nghèo, xây dựng cuộc sống văn minh, tiến bộ.

Với phương châm “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội”, Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ban Trị sự các tỉnh hội, thành hội Phật giáo luôn động viên Tăng Ni, Phật tử tại địa phương tham gia tích cực các phong trào thi đua yêu nước, ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi, bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ môi trường, xây dựng nếp sống văn hóa trong từng ®Þa bàn dân cư. Bên cạnh đó, giới Phật giáo còn góp phần củng cố chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể quần chúng, góp ý kiến cho các báo cáo chính trị của Đảng ở Trung ương và địa phương, c¸c ®Ò ¸n liªn quan tíi c¸c lÜnh vùc kinh tÕ - x· héi, tham gia các hoạt động xã hội như: ứng cử đại biểu Quốc hội, Hội đồng Nhân dân, Mặt trËn Tổ quốc các cấp và nhiều đoàn thể xã hội khác. Nhiều tấm gương người tốt, việc tốt của Tăng Ni, Phật tử được Nhà nước tặng thưởng huân chương cao quý; được bộ, ngành, uỷ ban nhân dân các cấp tặng phần thưởng.

Ngày nay, toàn dân ta đang bước vào một giai đoạn lịch sử mới, giai đoạn thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa và dân chủ hóa đất nước; đồng thời hội nhập quốc tế sâu rộng nhằm đưa Việt Nam từng b­íc trở thành một nước công nghiệp hiện đại, dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh, ngang tầm thời đại. Bên cạnh những thành tựu quan trọng đạt được, thì thách thức của quá trình toàn cầu hoá và mặt trái của nền kinh tế thị trường đang là những nguyên nhân chính khiến cho nhiều giá trị văn hoá, đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc bị mai một, xuống cấp. Vì thế, đóng góp của Phật giáo Việt Nam trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc rất có ý nghĩa trong đời sống xã hội của nước ta hiện nay.

Phật giáo Việt Nam đã góp phần làm nên cốt lõi của bản sắc văn hóa dân tộc, với sức sống mãnh liệt, giúp cộng đồng dân tộc Việt Nam vượt qua sóng gió, không ngừng lớn mạnh. Víi mét hÖ thèng quan niÖm ®¹o ®øc kh¸ hoµn thiÖn vµ cao ®Ñp, Phật giáo tự giác và tích cực góp phần xây dựng x· hội từng bước thị hiÖn “cõi tịnh độ giữa thế gian”, con người không ngừng từ bỏ giả - ác - xú vươn tới chân - thiện - mỹ. Những tư tưởng như “tứ vô lượng tâm”, “cứu khổ, cứu nạn”, “vô ngã, vị tha” “ở hiền gặp lành”, được tín đồ, nhân dân tiếp thu và thực hành có thể tự điều chỉnh hành vi của mình, tránh việc ác, thực hành việc thiện. Thuyết “nhân quả, luân hồi”, mặc dù còn có yếu tố thần bí, song đã đem lại cho mỗi người một thái độ sống có trách nhiệm. Xã hội phát triển, cuộc sống công nghiệp gấp gáp hơn, hối hả hơn, con người phải đối đầu với nhiều tác động tốt xấu, thì ngôi chùa thanh bình không chỉ là những công trình kiến trúc, nghệ thuật tinh tế của trí tuệ, tâm hồn vô tình cảm con người Việt Nam, mà còn đóng vai trò là nơi dạy chúng ta đạo làm người, lòng nhân nghĩa. Tiếng chuông chùa chậm rãi, ngân nga làm lòng người lắng đọng, thanh thản hơn, giúp ta hiểu thêm chính mình, hiểu người khác, hiểu đời và biết sống tốt đẹp hơn.

Trong điều kiện hiện nay, để xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc, tiên tiến và hiện đại, những di sản văn hóa của Phật giáo vẫn phát huy tác dụng tích cực, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa Việt Nam. Những giá trị đó không chỉ tồn tại trong tư tưởng, mà còn đang hiện diện thông qua hành vi của hàng triệu người nhằm vươn tới một lẽ sống vì Tổ quốc giàu mạnh, nhân sinh hạnh phúc.

Trong những năm qua, từ thiện xã hội là một trong những hoạt động trọng tâm và đạt hiệu quả cao của Phật giáo Việt Nam. Đây là những công việc Phật sự mang tích tích cực, trong sáng, đượm nét từ bi, cứu khổ của đạo Phật. Trong nhiệm kỳ V, Tăng Ni, Phật tử cả nước đã đóng góp trên 400 tỷ đồng cho công tác từ thiện xã hội, cụ thể: có 126 cơ sở phát thuốc từ thiện và hàng trăm cơ sở làm nhiệm vụ khám chữa bệnh, châm cứu, bấm huyệt và bốc hàng triệu thang thuốc trị giá trên 35 tỷ đồng; có trên 1.000 lớp học tình thương, 36 cơ sở nuôi dạy trẻ bán trú và nuôi dạy trẻ mồ côi, khuyết tật, với trên 20.000 em; có trên 20 cơ sở dưỡng lão và nuôi dưỡng trên 1.000 cụ già; tham gia phòng chống bệnh HIV/AIDS….

Với tinh thần từ bi, cứu khổ của đạo Phật và tinh thần đạo lý dân tộc “lá lành đùm lá rách”, Tăng Ni, Phật tử cả nước đã đóng góp tài chính, phẩm vật, tổ chức cứu trợ đồng bào bị thiên tai, lũ lụt, gia đình gặp hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ 22.028 ca mổ đục thủy tinh thể, 1.876 căn nhà tình thương, 422 căn nhà đại đoàn kết, 200 căn nhà tình nghĩa, 30 lớp học tình thương, 03 trường mẫu giáo; ủng hộ và nuôi dưỡng trên 100 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, xây mới 250 cây cầu bê tông, đắp 27.000m đường xi măng nông thôn, làm 370 chiếc xuồng, khoan 1.510 giếng nước sạch, tặng trªn 1500 xe lăn, 112 xe đạp và hàng trăm tấn gạo, mỳ tôm cho người nghèo,v.v…

Sự đóng góp của Tăng Ni, Phật tử cả nước trong lĩnh vực từ thiện, nhân đạo đã góp phần cùng các cấp chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể xã hội chung tay giải quyết những khó khăn, bức xúc đặt ra đối với xã hội.

Phật giáo Việt Nam có sự đóng góp rất quan trọng và tích cực trong việc mở rộng giao lưu và hội nhập của đất nước với khu vực và thế giới. Ngôi chùa của Phật giáo Việt Nam, mang đậm nét văn hóa Việt, đã được xây dựng ở nhiều nước trên thế giới, không chỉ giúp cộng đồng người Việt xa quê có nơi thờ tự, mà còn là nơi hướng họ về với cội nguồn dân tộc:

Mái chùa che chở hồn dân tộc
Nếp sống muôn đời của tổ tông.

Những ngôi chùa này không những giúp người Việt Nam xa quê hương giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, bằng những việc làm thiết thực để góp phần xây dựng đất nước, mà còn góp phần vào việc giới thiệu văn hóa Việt Nam với cộng đồng quốc tế, giúp họ hiểu hơn về đất nước và con người Việt Nam.

Tại các diễn đàn quốc tế cũng như trong các hoạt động đối ngoại nhân dân, nhiều vị Tăng Ni, Phật tử ở trong nước và ngoài nước đã có những đóng góp tích cực trong việc tuyên truyền, giới thiệu để cộng đồng quốc tế hiểu rõ về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân Việt Nam được Đảng và Nhà nước tôn trọng và đảm bảo, góp phần đấu tranh với các tổ chức, thế lực thù địch lợi dụng vấn đề nhân quyền và vấn đề tôn giáo chống phá Nhà nước Việt Nam.

Phật giáo Việt Nam hiện nay đang có sự phát triển rộng khắp trên cả nước. Tôn giáo này đã dựa trên điều kiện cụ thể của nước nhà để hoằng dương chánh pháp, lợi lạc quần sinh, tạo nên sự gắn bó mật thiết giữa đạo và đời, trên tinh thần “ Phật Pháp bất ly thế gian giác”. Những thành tựu Phật sự nổi bậc đạt được, đã góp phần khẳng định vị thế và uy tín của Phật giáo Việt Nam trong lòng dân tộc và trên bình diện quốc tế.

Tuy nhiên, do sự tác động của các thế lực thù địch và lợi ích cá nhân, một bộ phận nhỏ chức sắc Phật giáo Việt Nam bị lợi dụng, nên đã có những hành vi, việc làm đi ngược lại tiến trình cách mạng của dân tộc, chống đối Đảng và Nhà nước, tạo nên những mâu thuẫn, bất hoà trong quần chúng nhân dân, cũng như đối với chính Phật giáo. Những hành vi đó đã và đang bị những Phật tử, các vị chức sắc Phật giáo chân chính phản đối.

Văn hoá Phật giáo đã góp phần tạo nên cốt cách, bản sắc văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, trong thực tế các sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo hiện nay còn tồn tại không ít vấn đề cần phải suy nghĩ. Các hiện tượng như xem tướng số, cúng sao giải hạn, đốt vàng mã,v.v… tại các cơ sở thờ tự của Phật giáo còn diễn ra khá phổ biến, gây tốn kém về kinh tế và ảnh hưởng xấu đến đời sống xã hội. Chùa chiền vốn là nơi thanh tịnh, giúp con người thư thái, tĩnh tâm. Nhưng cảnh chen lấn, xô đẩy của những dòng người đi hội chùa vào dịp đầu xuân năm mới cho thấy sự nhận thức của đa số Phật tử, nhân dân đối với Phật giáo còn nhiều mặt hạn chế. Điều đó rất cần có sự tác động chính thức từ phía các vị chức sắc và Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Việt Nam đang ngày một lớn mạnh, từng bước khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, Phật giáo Việt Nam nói riêng và tôn giáo nói chung cũng đã và đang có những bước phát triển không ngừng. Cùng với sự đổi mới, đi lên của đất nước, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã có nhiều đổi mới trong hoạt động Phật sự. Thành công của Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ VI diễn ra vào cuối năm 2007, tại Thủ đô Hà Nội, đã đưa đến một luồng gió mới cho Phật giáo Việt Nam. Bên cạnh những vị cao tăng lớn tuổi, nhiều Tăng Ni, cư sĩ trẻ được Đại hội tín nhiệm cử tham gia điều hành các hoạt động của Giáo hội. Tư tưởng “lục hoà” của Phật giáo là nguồn cội hoà hợp sâu sắc để khắc phục những mâu thuẫn ở một bộ phận chức sắc, gắn bó đạo đời vì một nước Việt Nam thịnh vượng, phát triển, an lạc và hạnh phúc.

Năm 2008, Đại lễ Vesak Liên hiệp quốc lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam. Đây là hoạt động văn hóa tôn giáo lớn mang tính quốc tế. Hoạt động này chắc chắn sẽ góp phần nâng cao vị thế của Phật giáo Việt Nam trên trường quốc tế. Cùng với sự quan tâm, tạo điều kiện của Đảng và Nhà nước, Phật giáo Việt Nam sẽ tiếp tục có những đóng góp to lớn với xã hội và đất nước.