(trở về mục lục)

VẤN NẠN GIA ĐÌNH VÀ GIẢI PHÁP CỦA PHẬT GIÁO

Tỳ-khưu Thiện Minh (Ven. Suvijjo) 

Gia đình là một đề tài muôn thủa, không những ở trong đạo mà còn ở ngoài xã hội, những nhà chuyên trách quan tâm, nghiên cứu để tìm những giải pháp cho vấn nạn gia đình. Gia đình cũng là một đề tài cho văn chương, hội hoạ, thi ca v.v… trở nên phong phú và đa dạng. Gia đình là nói đến người Nam và người Nữ, nói đến âm và dương, nói đến sự cứng rắn và thuỳ mị. Người nam và nữ yêu nhau được pháp luật chấp thuận (hoặc cha mẹ đồng ý), đó là gia đình. Kết quả gia đình là con cái. Bản chất của gia đình là hạnh phúc. Kẻ thù của gia đình là ly thân và ly dị. Bài viết này sẽ trình bày những vấn đề của gia đình và giải pháp của đạo phật. Tập trung trong hai vấn đề: Gia đình Hạnh phúc và Bất hạnh.

I. GIA ĐÌNH HẠNH PHÚC

Chúng ta nhìn một chậu hoa nở, đẹp và dễ thương. Chúng ta nhìn cái đẹp và dễ thương của hoa thì đó là chuyện bình thuờng. Nếu chúng ta nhìn hoa nở với một chuỗi của nhân duyên thì chúng ta sẽ thấy sự mầu nhiệm của chậu hoa nở. Chắc chắn chúng ta sẽ thấy người chăm sóc, nắng xuyên qua, mưa rơi xuống v.v… Cũng vậy một gia đình hạnh phúc phải hội đủ nhiều nhân duyên: Phải có đạo đức, phải tôn trọng lẫn nhau, phải có tài sản, phải có con hiền cháu ngoan… Trong phần này chúng tôi trình bày một số nguyên lý cần phải có để xây dựng hạnh phúc gia đình.

1. Đạo Đức: Một căn nhà xây được nhiều tầng, kiến trúc sư phải thiết kế có một nền móng vững chắc và tương xứng. Cũng vậy gia đình hạnh phúc phải dựa trên nền tảng đạo đức. Đạo đức ở đây là đạo đức của con người và xã hội đã quy định. Sống và làm việc phải thích nghi với con người và xã hội hiện hành. Đức Phật quy định đạo đức của người Phật tử phải dựa trên nền tảng của 5 giới. Năm giới đó là:

- Không sát sanh: tuyệt đối không sát sanh, phải có lòng từ bi với con vật thật nhỏ.

- Không trộm cắp: tuyệt đối không lấy của cải một ai đó chưa cho.

- Không Tà dâm: tuyệt đối không gần gũi với người khác phái đã có pháp luật và gia đình gìn giữ.

- Không nói dối: tuyệt đối không nói những điều sai sự thật, gây sự hoang man đến mọi người.

- Không uống rượu: tuyệt đối không uống chất say, làm giảm trí nhớ, làm thân tâm u mê.

Với cái nhìn của đức Phật, năm giới cấm trên đủ để xây dựng một gia đình hạnh phúc. Người chồng và người vợ, nếu có năm giới cấm này trong kinh đức Phật dạy là tiên nam sống với tiên nữ. Nếu người vợ có giới, người nam không, thì tiên nữ sống chung với quỷ đực v.v… Đức Phật dạy người không có đạo đức và không có Giới, tâm hồn và cử chỉ giống như quỷ, vì nó biểu lộ sự hung bạo, độc ác, thô lỗ. Khi một người uống chất say có khả năng làm nhiều điều bất thiện, ma quái. Rượu cũng có khả năng làm hư hỏng các giới cấm còn lại, có khả năng làm băng hoại nền đạo đức của gia đình và dẫn đến ly thân và ly dị. Những chàng thanh niên bất hiếu với cha mẹ đa phần bắt nguồn từ chất say. Do đó, muốn bảo vệ hạnh phúc gia đình các anh và chị hãy cố gắng gìn giữ năm giới cấm, vì nó là hạnh phúc của anh và chị, cũng là hạnh phúc và tương lai của con cháu.

2. Gieo Nhiều Hạnh Lành: Năm giới cấm trong phần trên, ngoài việc xây dựng hạnh phúc gia đình, nó còn có công năng vun trồng hạnh lành trong kiếp này và kiếp mai sau. Đức Phật dạy trong Kinh Pháp Cú: Không làm điều ác, hãy làm các việc lành, giữ tâm ý trong sạch. Đó là lời Phật dạy. Làm các hạnh lành ở đây chính là tạo phước, làm điều thiện, sống có trách nhiệm với nhau. Đối cha mẹ chúng ta phải có hiếu, biết chăm sóc và phụng dưỡng. Đối với xã hội, chúng ta phải làm tròn bổn phận của người công dân. Đối với đạo pháp, chúng ta phải thực hành giáo pháp, làm phước, cúng dường với Sa-môn và Bà-la-môn. Bố thí, trì giới, tham thiền, cung kính, phục vụ, tuỳ hỷ, hồi hướng, nghe pháp, thính pháp, cải tạo tri kiến. Đó là 10 cách tạo phước đức trong luận tạng Pali đức Phật dạy. Trong ca dao tục ngữ Việt Nam có câu: “Ai ơi cố gắng làm lành, kiếp này chưa được để dành kiếp sau.” Trong địa lý phong thuỷ có nói: “Tiên tích đức, hậu tầm long”. Trong Tử vi có nói: Đức năng thắng số, đức trọng quỷ thần kinh, Trong học đường: Tiên học lễ, hậu học văn v.v… Tất cả những lãnh vực trên đều khuyên chúng ta gieo nhiều hạnh lành. Lý do tại sao?

Vì mỗi hành động của chúng ta đều gây ra kết quả. Gieo nhân lành thì gặt quả lành, gieo nhân ác thì gặt quả ác. Nếu anh chị làm nhiều việc lành thì cố nhiên gia đình của anh chị an vui và hạnh phúc. Con hiền cháu ngoan, mọi việc hanh thông, vạn sự như ý. Trái lại, làm nhiều điều bất thiện, anh chị bất hạnh khổ đau, con cái hư hỏng. Thông thường chúng ta nghe danh từ may mắn trong công việc, tình yêu, gia đình v.v… May mắn ở đây chính là hạnh lành, phước báu, điều thiện, phước đức. Như thế gia đình hạnh phúc đồng nghĩa với hành động thiện, lời nói thiện và tư tưởng thiện.

3. Bổn Phận Và Trách Nhiệm: Một xã hội hưng thịnh và phát triển phải có Luật pháp và thường xuyên hội họp. Trong quân đội, kỷ luật và trách nhiệm là trên hết. Gia đình hạnh phúc là gia đình đó phải có bổn phận và trách nhiệm với nhau giữa người nam và người nữ. Gia đình thiếu bổn phận và trách nhiệm sẽ chán chường, thất vọng và dễ dẫn đến những hệ quả không tốt. Trong văn thơ Việt Nam có câu: “Tình chỉ đẹp khi còn dang dở, đời mất vui khi đã vẹn câu thề”. Khi anh chị kết hôn với nhau, sống chung, những bản tánh thật sẽ hiển lộ, dẫn đến lời nói và hành động sẽ không đẹp khi lúc mới quen nhau. Trong tình cảnh này, anh chị sẽ chuẩn bị cho mình bổn phận và trách nhiệm với nhau, vì hành động đẹp hơn lời nói. Trong Kinh Thi Ca La Việt (Singalaka)  đức Phật dạy bổn phận và trách nhiệm như sau:

 a. Bổn phận của người con đối với cha mẹ

(1) Nuôi dưỡng cha mẹ

(2) Làm bổn phận cho cha mẹ

(3) Gìn giữ gia đình và truyền thống

(4) Bảo vệ tài sản thừa tự

(5) Làm tang lễ khi cha mẹ qua đời".

 b. Bổn phận của cha mẹ đối với con

 (a) Ngăn chặn con làm điềuu ác

 (b) Khuyến khích con làm điều thiện

 (c) Dạy con nghề nghiệp

 (d) Cưới vợ xứng đáng cho con

(e) Đúng thời trao của thừa tự cho con.

c. Bổn phận chồng đối với vợ

(a) Kính trọng vợ

 (b) Không bất kính với vợ

 (c) Trung thành với vợ

 (d) Giao quyền hành cho vợ

 (e) Sắm đồ nữ trang cho vợ.

c. Bổn phận của chồng đối với vợ

 (a) Thi hành tốt đẹp bổn phận của mình

 (b) Khéo tiếp đón bà con

 (c) Trung thành với chồng

 (d) Khéo gìn giữ tài sản của chồng

 (e) Khéo léo và nhanh nhẹn làm mọi công việc.

Những lời đức Phật dạy trên hơn 25 thế kỷ, so với cuộc sống hiện tại chắc chắn một số người cho là quá lạc hậu, tuy nhiên anh và chị hãy bình tâm áp dụng những lời dạy trên của Phật Thích Ca sẽ cảm nhận rất nhiệm mầu và vi diệu. Vì nội dung và ý nghĩa trong bổn phận và trách nhiệm giữa cha mẹ với con cái, giữa chồng và vợ, chúng ta nhận thấy quá gần gũi và và thực trong đời sống gia đình. Những bổn phận đó dường như anh chị không thể thiếu bất cứ một bổn phận nào, vì thiếu, hạnh phúc gia đình sẽ trởû nên nhạt nhoà, không ấm áp, bầu khí trong gia đình trở nên căng thẳng. Thế nên anh chị hãy xem những bổn phận này là bùa hộ thân, là phép lạ để gia đình anh chị hạnh phúc.

Tóm lại trách nhiệm và bổn phận đối với người bạn đời: thương yêu, nâng đỡ và chung thuỷ. Đối với con cái, sinh, dưỡng, dục, luôn tâm niệm rằng con cái gắn liền với hạnh phúc của mình. Đối với xã hội, nhân loại, phải xây dựng xã hội tốt thông qua gia đình hạnh phúc. Đối với đạo pháp phải chân thật, tin tưởng Tam bảo, làm những điều có ích cho đạo pháp và dân tộc.

I.4. Nhịn nhục, siêng năng và thông cảm: Gia đình hạnh phúc là gia đình phải có đầy đủ: tình yêu nâng đỡ, tổ ấm để dung thân, có bạn đường hỗ tương, có con cái là niềm vui lúc tuổi già, kinh tế vững vàng. Khó khăn trong gia đình là không có tình yêu thật sự, không có sự hài hoà lẫn nhau, thiếu kiến thức về hôn nhân, không có đạo đức và thiếu thiện chí xây dựng với nhau. Bí quyết của gia đình hạnh phúc là phải nhịn nhục, siêng năng và thông cảm.

Nhịn Nhục: Ca dao có câu: “chồng giận thì vợ bớt lời, cơm sôi bớt lửa thì đời nào khê”. Nếu người vợ áp dụng câu cao dao này chắc chắn hạnh phúc sẽ có. Thống kế cho thấy đa số hôn nhân ly dị và ly thân từ sự thiếu tôn trọng, dẫn đến sự sân hận. Khi tâm sân khởi lên chúng ta có thể làm bất cứ chuyện gì, có thể đốt nhà, chưởi bới, xé giấy hôn thú và độc ác. Người xưa có nói: “chưa đánh được người, thì mày xanh mặt tía. Đánh được người thì hồn vía lên mây.”  Do đó gia đình anh chị khi không ngon cơm canh ngọt  thì nên nhớ và tập câu thơ này, hy vọng mọi việc sẽ ổn: Nhịn một chút, gió yên sóng lặng. Lùi một bước biển rộng trời cao.

Siêng Năng: là đức tính tuyệt vời, thiếu nó cuộc sống sẽ trở nên vô vị. Kẻ thù của con người là hèn nhát. Gia đình có hạnh phúc chính là gia đình đó chồng vợ biết siêng năng và đoàn kết trong trong công việc, phải biết góp phần nghĩa vụ của mình để xây dựng gia đình, tạo tiền bạc, góp công sức, trí tuệ, tham gia xây dựng gia đình mọi mặt. Phải có thiện chí yêu thương cha mẹ, anh em v.v.. không có phân biệt bên nào. Siêng năng và công bằng nhận tình yêu thương và cho lại tình yêu thương lẫn nhau, nhận sự phục vụ và phải biết phục vụ lại. Đồng thời hiếu thảo với cha mẹ, chung thuỷ với vợ chồng, giúp đỡ anh em. Thế nên các anh chị phải trao dồi điều siêng năng này trong đời sống hôn nhân của mình. Người có siêng năng cha mẹ kính yêu, chồng vợ dễ mến, bà con cô bác ái mộ, bài học đầu đời của con cái. 

II. GIA ĐÌNH BẤT HẠNH

Gia đình bất hạnh là gia đình đó không có khả năng hạnh phúc về những vấn đề như tình yêu, con cái, tiền của, tài sản, tâm sinh lý, v.v… Khuyết điểm gia đình không có hạnh phúc là do chọn lầm người và lầm tính nết, sinh lý bất đồng dẫn đến nhàm chán vì sống lâu bên nhau không biết làm tươi mới lại tình yêu, thiếu tế nhị, thiếu bổn phận, hay tính xấu của một trong hai người, hôn nhân không thành thật, bị lừa dối. Hậu quả gia đình bất hạnh là không có hạnh phúc và nguồn vui, chán nản, lãng quên bổn phận, tai hại về tài sản đồ dùng bị đập phá khi nóng giận, cố lãng quên bằng ăn chơi trác táng, bài bạc, rượu chè làm mất phẩm chất của con người, thiếu trách nhiệm với con, làm chúng nó hư hỏng tương lai. Trong phần này chúng tôi sẽ phân tích một số vấn đề bất hạnh trong gia đình và giải pháp của Phật giáo.

1. Số phận kém may mắn của trẻ thơ: Có những gia đình khi sanh con bị tật nguyền, dị hình, xấu xí, yểu thọ, bịnh hoạn, thiểu trí. Đó là số phận của những trẻ thơ mới sơ sinh, nhưng đó là những điều bất hạnh của những bậc làm cha mẹ. Có những gia đình đổ vỡ cũng vì những vấn đề trên. Lý do tại sao có những điều này, đức Phật dạy trong Kinh Trung Bộ: Người bị tật nguyền dị hình là do kiếp trước đánh đập và hành hạ chúng sanh. Người xấu xí là do kiếp trước không có giúp đỡ y phục cho những người nghèo khó, không cúng dường y phục đến Sa-môn và Bà-la-môn. Người yểu thọ là do kiếp trước sát sanh hại vật. Người bịnh hoạn là do kiếp trước đánh đập chúng sanh. Người thiểu trí là do kiếp trước không gần gũi bậc trí thức, sử dụng quá nhiều chất say. Đạo Phật dạy con người tin ở nghiệp thiện và nghiệp ác, chính nghiệp dẫn chúng ta tái sanh lành hay dữ. Đúng với câu: “Ta đi theo với nghiệp của ta, dù cho tốt xấu tạo ra tự mình”. Do đó chúng ta muốn tránh những điều trên đối với con cái, chúng ta ngay bây giờ phải giữ thân, khẩu và ý đừng bị ô nhiểm bởi những hành động phi nhân bản.

2. Ly thân và ly dị: Ly thân là vẫn sống chung, hoặc sống xa nhau, nhưng không có quan hệ vợ chồng, đặc biệt là chưa đưa ra pháp luật để chính thức cắt đứt. Ly dị là pháp luật can thiệp để huỷ bỏ hôn thú và mọi người hoàn toàn tự do. Ly thân và ly dị hiện nay ở trên thế giới và ở Việt Nam khá phổ thông. Ở Sài Gòn và Hà Nội có khi lên đến 30% và trên thế giới có chỗ 50%. Theo những nhà thống kê cho biết việc ly thân và ly dị mỗi năm gia tăng chứ không giảm.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này: lập gia đình quá sớm, tâm lý chưa ổn định, cá tính ích kỷ, hung ác, kinh tế kém, do cha mẹ, anh em, bạn bè tham gia sâu vào vấn đề gia đình, khó khăn về con cái, thiếu sức khoẻ, thiếu kiến thức về hôn nhân, thiếu đạo đức.

Hậu quả: về tâm lý, đau khổ, thất vọng, chán nản, không có niềm vui. Về đạo đức, không có bổn phận, đôi khi mất cả niềm tin. Về sự nghiệp, hay thất bại trong việc làm ăn, không tha thiết làm việc, ăn chơi phung phí tiền bạc. Về uy tín, mất uy tín với gia đình và xã hội. Đối với gia đình, con cái hư hỏng, thiếu người chăm sóc dạy bảo, trẻ em thường lang thang bụi đời.

Thống kế của cảnh sát quốc tế, đa số tội phạm trên thế giới đều là con của những gia đình ly thân và ly dị.

Phương pháp khắc phục: có ý thức và trách nhiệm cao, phải có đầy đủ kiến thức về hôn nhân gia đình, tìm hiểu thật kỹ khi lập gia đình, không nên có nhiều cố chấp, phải có nụ cười trong gia đình, phải có tâm từ bi và lòng hỷ xả. Điều quan trọng là phải chung thuỷ trong tình yêu. Đức Phật dạy những người kém may mắn trong tình yêu chính là quả báo của tội tà dâm trong kiếp trước hoặc kiếp này. Tà dâm là phá gia can và hạnh phúc của gia đình người khác. Thậm chí lời nói và ý nghĩ cũng không nên. Do đó các anh chị phải phát nguyện và gìn giữ giới không tà dâm.

3. Gia đình thiếu giáo dục: Con cái hư là do bởi cha mẹ. Gia đình thiếu giáo dục cũng do bởi cha mẹ. Dấu hiệu của những người con trong gia đình thiếu giáo dục: Không tôn trọng nề nếp và luân lý, không kính và tôn trọng cha mẹ, không có tế nhị, quá tự cao tự đại, ngang tàng, bướng bỉnh, ít suy nghĩ về tương lai, phá rối trật tự gia đình. Từ những hệ quả trên dễ dẫn đến tệ nạn xã hội như trộm cướp, cướp của giết người, xì ke, nghiện ngập và đam mê trong tình dục.

Phương pháp khắc phục: Đối với gia đình, củng cố nếp sống và hạnh phúc gia đình, cha mẹ phải làm gương cho con cái. Đối với xã hội, cải cách giáo dục học đường, tăng cường đội ngũ giáo viên có đủ sư phạm và đạo đức học, đề cao đạo đức và nhân bản của con người, kiểm tra tốt những loại văn hoá phẩm và truyền thông để tránh sự ô nhiễm và đầu độc, xử lý thích đáng vơí nhưữg người vi phạm để làm gương. Đối với đạo pháp, hướng dẫn các con quy y Tam Bảo và thọ trì 5 giới cấm, động viên con tham gia vào gia đình Phật tử.

4. Phá thai và ngừa thai: Đây là hai vấn đề rất thời đại. Trước nhất chúng ta định nghĩa phá thai là gì? Phá thai là huỷ bỏ bào thai đang có mang. Bằng cách dùng vòng xoắn, hút điều hoà kinh nguyệt, sử dụng thuốc phá thai, nạo thai và chọc thai. Thế nào là ngừa thai? Ngừa thai có nghĩa là không cho trứng gặp tinh trùng. Ngừa tạm thời: xuất tinh ngoài âm đạo, dùng bao cao su, bịt cổ tử cung bằng màng cao su, uống thuốc ngừa thai. Ngừa vĩnh viễn: Thắt ống dẫn tinh nam và nữ, cắt buồng trứng nữ.

Hai vấn đề trên, chúng ta thấy phá thai mới là vấn đề đáng nói. Phá thai đồng nghĩa là sát sanh. Trong Phật giáo sát sanh có 5 chi: Chúng sanh có thức tánh, tính giết, ráng sức giết, chết vì mình. Hậu quả của phá thai là bịnh hoạn, yếu thọ, ám ảnh và người vô hình hay theo. Người Phật tử chơn chánh chúng ta cố gắng tránh xa sự phá thai, thay vào đó chúng ta nên ngừa. Muốn giảm tỷ lệ phá thai, người phật tử sống phải có giới hạnh: giới thứ ba phải trong sạch, sống phải có chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng. Đồng thời phải biết am tường lịch thụ thai theo chu kỳ kinh nguyệt:

- Chu kỳ kinh nguyệt bình thường từ 28 đến 30 ngày. - Sau 14 ngày trứng rụng là có kinh. Như thế:

- Nếu chu kỳ kinh nguyệt là 28 ngày thì trứng rụng vào ngày thứ 14 tính từ ngày đầu tiên có kinh của tháng truớc (28-14= 14).

- Nếu chu kỳ kinh nguyệt là 30 ngày, thì trứng rụng vào ngày thứ 16 (30-14=16)

                                                       Trứng rụng

                  ---------------------------------|----------x----------|--------------------------------

                 1                              12         14       16                             28

                                                   Có thể thụ thai 

5. Đồng tính luyến ái: Vấn đề này hiện nay khá phổ biến. Đông phương thì vẫn còn thầm kính, nhưng đối với Tây phương thì có một số quốc gia chấp nhận cho họ chung sống chính thức được pháp luật chấp thuận. Trong kinh Phật có kể lại mẫu chuyện ông Soreyya từ nam biến thành nữ và từ nữ biến thành nam, mỗi lần như vậy đều có gia đình và có con, sau đó xuất gia chứng đắc đạo quả. Đọc báo chí chúng ta cũng thấy nhiều trường hợp nam biến thành nữ và nữ biến thành nam. Thậm chí một số quốc gia đã giải phẩu nam thành nữ v.v…

Vấn đề chính trong phần này, đồng tính luyến ái xuất hiện ở cửa thiền phải giải quyết như thế nào? Tại sao có đồng tính luyến ái? Phương pháp khắc phục như thế nào? Đối với cửa thiền phải khuyên bảo, nếu không được phải trục xuất ra khỏi Tăng đoàn, vì điều này liên hệ tới giới luật Tăng tàn (sanghadisesa) trong Luật tạng Pali. Điểm đáng nói, nếu tiếp tục gìn giữ sẽ gây ảnh hưởng xấu và lan rộng trong Tăng đoàn! Trái lại người quản lý cửa thiền mắc phải căn bịnh đồng tính luyến ái thì giải quyết thế nào? Phải nhờ đến Giáo hội. Bằng không thì bó tay. Lý do sao có đồng tính luyến ái, có khả năng do thức ăn thời này có nhiều hoá chất, phim ảnh văn hoá không được lành mạnh, sống ức chế trong tình cảm. Khắc phục bằng cách nào, nếu có thiện chí khắc phục, mỗi người sẽ có mỗi cách khác nhau: bịnh này do bịnh tâm lý, nên phải khắc phục bằng tâm chính xác hơn. Vậy người bịnh phải tìm một vị thầy để tập dưỡng sinh, yoga hoặc thiền Tứ Niệm Xứ. Những phương pháp này có khả năng chuyển hoá rất tốt. Người bịnh phải thật sự thấy được nguy hại, đáng buồn, tủi nhục và không có tương lai, nên quyết tâm từ bỏ.

Tóm lại gia đình liên hệ đến hạnh phúc và bất hạnh. Hạnh phúc và bất hạnh cũng do con người tạo nên. Như vậy vấn đề chính của chủ đề này là con người. Do đó giáo dục, tu sửa, luyện tập con người thì mọi việc sẽ ổn định. Muốn xây dựng hạnh phúc phải có: tuyệt đối cư xử công bằng hợp lý, phải có lòng từ bi trong tuỳ trường hợp, luôn giữ bầu không khí trong gia đình tương thân và tương ái, không gây thiệt hại cho bất cứ ai, các nhân vật thứ yếu sau gia đình nên giữ mối giao hoà tốt đẹp.

Gia đình bất hạnh một phần cũng do quan hệ vợ chồng với xã hội chung quanh: mẹ chồng hay mẹ vợ không ưa nàng dâu, đặt điều xấu cho dâu rể, gây hiểu lầm cho vợ chồng. Anh chị em ganh ghét, không ưa nên sanh chuyện, gây khó xử cho vợ chồng. Họ hàng đốc xúi.  Có khi bạn bè xấu cũng gây thiệt hại và chia rẽ cho vợ chồng. Thấy được những nguyên nhân hạnh phúc và bất hạnh, người Phật tử phải cố gắng gìn giữ hạnh phúc của gia đình của mình, vì hạnh phúc của mình chính là hạnh phúc của con cái và xã hội. Chúc các anh chị hưởng hạnh phúc gia đình thật sự.