(trở về mục lục)

GIÁO DỤC HIỆN ĐẠI NHƯ LÀ NỀN TẢNG CỦA TÍNH HIỆN ĐẠI CỦA PHẬT GIÁO

W. Waldron, Đại học Middlebury, Hoa Kỳ
TN. Hương Nhũ dịch

Giáo dục hiện đại cung cấp cho trẻ em sự hiểu biết về những công trình của thế giới như thế nào để mà thăng tiến, hơn là thách thức thế giới quan Phật giáo truyền thống, vì thế mà nó tuyệt đối cần thiết để cho phép phật tử hoàn toàn dấn thân vào thế giới hiện đại. Giáo dục hiện đại thực hiện vấn đề này bằng nhiều cách.

Thứ nhất, khoa học chứng minh tính phổ quát của nhân quả trong thế giới tự nhiên. Vấn đề này không những tương đồng ở một mức độ rộng lớn với những quan niệm của Phật giáo về  sự tương quan nhân quả mà còn dẫn đến rằng, vạn vật không có một bản chất thường hằng nào. Mối tương quan đó làm cho không có yếu tính tàng ẩn ở trong tất cả khoa học, và các phật tử ngày nay có thể và nên làm rõ vấn đề này.

Thứ hai, khoa học xã hội nhấn mạnh vào bản chất cấu tạo của sự đồng nhất giữa cá nhân và đoàn thể và làm sáng tỏ những mâu thuẫn cá nhân và xã hội nảy sinh từ sự cố gắng để bảo vệ sự đồng nhất ấy. Vấn đề này không những tương đồng với quan niệm của Phật giáo về vô ngã mà còn trùng hợp với hệ quả bất lợi của sự tự chấp thủ. Bản chất cấu tạo của sự đồng nhất ấy đem đến khổ đau, và mâu thuẫn thì tiềm tàng trong tất cả các nghành khoa học xã hội, và các phật tử có thể và nên làm cho sự quán chiếu vấn đề này trở thành nền tảng.

Thứ ba, nhiều người nhận thấy vực sâu ngăn cách giữa đặc tính con người với khoa học. Khi khoa học phân tích hữu hiệu thế giới vật chất dưới dạng những quy luật nhân quả khách quan, và khi khoa học áp dụng phần nào những phân tích này vào kinh nghiệm con người thì dường như, nó tước mất của chúng ta ý nghĩa của tác nhân, của sự đồng nhất, và của mục đích. Vấn đề này tạo ra những phản ứng chống lại cả khoa học lẫn lý tính. Tuy nhiên, tư tưởng Phật giáo đã phát triển mạnh mẽ ‘một nền khoa học tâm linh’ kết hợp đầy thành công giữa phân tích nhân quả với kinh nghiệm con người. Vấn đề này cũng là một trong những bài học cốt yếu của giáo dục Phật giáo hiện đại.

Kết luận: thông qua lịch sử Phật giáo, các nhà tư tưởng Phật giáo đã tham gia tranh luận sôi nổi với các giới tôn giáo, trí thức và khoa học xung quanh các vấn đề này. Những vấn đề ấy đã được làm cho phong phú và hết sức phong phú bởi cả hai truyền thống khác nhau này, và đang trở nên quan trọng, thậm chí là trung tâm, và là những bộ phận văn hóa của Ấn Độ, Nepal, Tây Tạng, Thái Lan, Miến Điện, Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, vv. Nhưng vấn đề này đã xảy ra, chỉ vì những vấn đề ấy  vốn dĩ thâm nhập  vào các nền văn hóa lân cận, mang theo nó sự nội quán, sự phân tích, và sự tri giác của Phật giáo. Vấn đề này không có lúc dừng. Hơn bao giờ hết, văn hóa Phật giáo cần phải nhập thế với thế giới hiện đại cùng tất cả nỗi đau và vinh quang, thành công và thất vọng. Không chỉ phật tử cần tính hiện đại mà thế giới hiện đại còn cần Phật giáo. Giáo dục, theo nghĩa rộng nhất của từ ngữ, là sự chuyển tải vấn đề đó.