(trở về mục lục)

Tam tạng kinh điển cho thế kỷ 21 – Sự phát triển của kinh điển Phật giáo Sanskrit dạng điện tử

Min Bahadur Shakya
Viện trưởng, Viện nghiên cứu phương pháp chính xác Long Thọ
Chakupat, Lalitpur, Nepal
Thích Nữ Liên Trí dịch

Bài viết này sơ lược các thông tin về kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử, một dự án số hoá và cung cấp miễn phí kinh sách Phật giáo bằng Sanskrit. Toàn bộ số kinh sách tập thành dạng này này có hơn 100.000 trang in. Sự tiếp cận với kinh điển Phật giáo Sanskrit qua phương tiện điện tử sẽ mở ra nhiều tiềm năng thúc đẩy việc nghiên cứu phát triển sâu rộng hơn. Để làm cho dự định này thành hiện thực, năm 2003, Giáo sư Lewis R. Lancaster, nguyên Viện trưởng Đại học Tây Lai  (University of the West) và là người điều hành dự án đã bắt đầu hợp tác với Học Viện Long Thọ ở Nepal (Nagarjuna Institute in Nepal) nhằm chuyển đổi những kinh sách đã xuất bản trong tạng Sanskrit sang dạng điện tử. Chính Hoà thượng Tinh Vân, vị sáng lập Đại học Tây Lai  ở Los Angeles, đã tán dương và nhiệt tình tài trợ cho dự án to lớn này.

Hoà Thượng Tinh Vân mong muốn dự án này sẽ phổ biến các phiên bản gốc của tạng Sanskrit lên hệ thống thông tin Internet. Bằng các này, tất cả mọi người đều có thể tiếp cận với ba tạng kinh điển bằng tiếng Sanskrit một cách dễ dàng. Chúng tôi đang tích cực xúc tiến công việc này với sự ủng hộ rộng rãi và ứng dụng kỹ thuật vi tính tân tiến nhất. Cho đến nay, chúng tôi đã đăng tải lên mạng được 62 bản kinh hoàn chỉnh, 87 bản luận và 108 đoạn kệ tụng. Và giờ đây, lần đầu tiên trong lịch sử, những bản kinh căn bản của Phật giáo Ấn Độ được đăng tải trên mạng điện tử và có thể sử dụng miễn phí tại địa chỉ http://www.uwest.edu/sanskritcanon.

Đăng tải toàn bộ Kinh điển Phật giáo Sanskrit lên mạng sẽ là bước ngoặc lớn trong nghiên cứu Phật học, và việc này sẽ vô cùng hữu ích cho các nhà giáo dục cũng như những người học Phật. Bài viết này sẽ trình bày tiến độ thực hiện dự án và những vấn đề cần yếu để đạt được mục đích lớn lao đang còn mong đợi.

I. Giới thiệu

Chúng ta biết rằng nhiều phiên bản của tạng kinh Tây-Tạng chứa đựng những tài liệu quan trọng nhất trong Kinh điển Phật giáo Sanskrit. Trong thư mục kinh tạngTây-Tạng chuẩn bị xuất bản, có hơn một ngàn tiêu đề Sanskrit. Trong đó, chỉ có 10 % hiện nay có bản gốc.

Những bộ kinh của các trường phái khác thuộc Thinh văn thừa  phần lớn giống với  Kinh tạng Pali thuộc truyền thống Nguyên Thủy. Tuy nhiên, những bộ kinh ấy được lưu giữ trong các ngôn ngữ hoặc phương ngữ khác.

Luật tạng thì không có sự khác biệt nhiều giữa các trường phái. Kinh tạng có  sự khác biệt nhiều hơn mặc dù căn bản vẫn không khác nhau mấy. Trong ngôn ngữ Sanskrit, tạng kinh này chính là Tạng A-hàm (Āgama). Một số lớn các tác phẩm văn học liên quan đến Tạng A-hàm hiện chỉ được lưu giữ trong các bản dịch tiếng Hoa. Thường thì những bản kinh trong tạng Kinh A-hàm dài hơn những bản kinh tương đương trong tạng Kinh Pali.

Về Luận, Luận tạng trong văn học Pali không  thống nhất với văn học A-tỳ-đàm trong văn học Sanskrit. Vấn đề không thống nhất có thể là do sự biên soạn về sau. Rất nhiều bản kinh Sanskrit bị thất lạc và hiện chỉ còn bản dịch tiếng Hoa và tiếng Tây Tạng.

Bên cạnh bộ phái Theraveda, chỉ có một bộ phái duy nhất khác có một tạng kinh hoàn chỉnh, đó là Căn Bản Nhất Thiết Hữu Bộ (Mūlasarvastivāda). Một số lớn các bản hoặc đoạn kinh vẫn đang được tìm thấy, phần lớn bằng tiếng Sanskrit hoặc những ngôn ngữ vùng Trung Á  như tiếng Sogdian, Tokhari và Khotan. 

II. Khai thác nguồn Kinh điển Phật giáo Sanskrit

Tìm hiểu các nguồn từ Nepal, Trung Á, Gilgit, Bắc Kinh - Trung Quốc, khu Tự trị Tây Tạng, Nhật Bản, Anh và Mỹ.

Nepal

Nepal là nơi lưu giữ nhiều nhất văn học Phật giáo Sanskrit về các phương diện nghi lễ và thực hành khác nhau trong Đại thừa. Những học giả tu sĩ, nhất là các học giả Kim cang thừa đã cống hiến nhiều trong việc sao chép và lưu giữ những bản kinh Phật.

Ông  Brian B. Hodgson (1824-1842 AD), một nhà ngoại giao người Anh ở Nepal, là người đầu tiên khám phá ra một số lượng lớn các bản di cảo Phật giáo Sanskrit ở Nepal.

Trước khi công trình khám phá của ông được biết đến, những bản di cảo Phật giáo Sanskrit này hoàn toàn chưa được biết đến. Ở phương diện này, ông là người mở đường trong lịch sử nghiên cứu Phật giáo và những người châu Âu đã biết đến công trình của ông vào đầu thế kỷ này. Các bản sao của những di cảo này, tổng cộng có 381 kiện được phân phát để các học giả phương Tây nghiên cứu.

Trong đó:

86 kiện với 179 tác phẩm đã được chuyển về Hội Nghiên Cứu Châu Á Bengal (Asiatic Society of Bengal).[1]  

85 kiện được chuyển về Hội Nghiên Cứu Châu Á Hoàng gia Luân Đôn (Royal Asiatic Society of London).

30 kiện được chuyển về Thư viện Văn Phòng Ấn Độ (Indian Office Library).

7 kiện được chuyển về Thư viện Bodleian, Oxford (Bodleian Library, Oxford).

174 kiện được chuyển về Hội Nghiên cứu Châu Á (Société Asiatique) và học giả người Pháp Eugene Bernouf.

Hai kiện còn lại được lưu giữ ở Thư viện Quốc gia Pháp (Bibliothèque Nationale of France).

Nepal chính là nơi tài liệu Phật giáo Sanskrit được tìm thấy nhiều nhất. Hầu hết những bản cảo vốn được lưu giữ ở Nepal đều bị các nhà nghiên cứu tiên phong trong ngành Ấn Độ học hiện đại mang đi. Hiện tại, những tổ chức sau đây đang nỗ lực giữ lại những bản cảo kinh điển Phật giáo Sanskrit ở Nepal:

Thư Khố Quốc Gia: Thư khố này vừa mới xuất bản một thư mục các bản kinh Phật giáo Sanskrit quan trọng, có đến 1.800 bản.

Dự Án Lưu Trữ Di Cảo Đức-Nepal: Dự án này vừa mới xuất bản một thư mục bao gồm tất cả các bản cảo ở dạng vi phim từ Thư Khố Quốc Gia và Trung Tâm Tư Liệu.

Thư khố Asha:  Liên kết với thư viện Phật giáo Nhật Bản ở Nagoya, thư khố Asha vừa mới hoàn thành một phiên bản điện tử với 7025 đề tựa bản cảo. Tất cả những bản cảo này bao gồm tranh vẽ và những minh họa ở dạng CD (368 CD) hoặc 53 DVD. Trong bộ sưu tập này có nhiều di cảo quý giá viết trên lá bối, lá  cọ rời và gấp.

Thư viện Keshar: thư viện Keshar đã lưu giữ một số di cảo kinh điển Phật giáo có giá trị từ thế kỷ thứ 13.

Trung Á:

Như chúng ta đã thảo luận, quá trình khám phá ra những di cảo kinh điển Phật giáo Sanskrit ở Nepal đánh dấu một bước ngoặc mới trong lịch sử Phật giáo và nghiên cứu lịch sử Phật giáo. Đầu thế kỷ 20, từ những đoàn truyền giáo ở Trung Á, giáo sư A. F. Rudolf Hoernle, Stein Konow, A. Stein và nhiều học giả khác đã công bố rằng họ đã tìm thấy một số di cảo kinh điển Phật giáo được viết trong các ngôn ngữ Sanskrit, Prakrit, Uigurs, Sogdian, Tokhania và các ngôn ngữ khác ở vùng Trung Á.[2]  Có đến 33 bản kinh Phật giáo Sanskrit được công bố, trong đó chỉ có một số bản kinh còn nguyên vẹn. Những di cảo vùng Trung Á đều thuộc về các truyền thống Phật giáo chính.

Một số kinh quan trọng:

1. Chúng Tập Kinh (Saṁgiti) trong Trường A-hàm Kinh (Dīrghagāma)
2. A-trá-nẵng-chi Kinh (Āṭānāṭiya) trong Trường A-hàm Kinh (Dīrghagāma Sūtra)
3. Ưu-ba-ly Kinh (Upāli) trong Trung A-hàm Kinh (Madhyamagāma Sūtra)
4. Anh Vũ Kinh (Śuka) trong Trung A-hàm Kinh (Madhyamagāma Sūtra)
5. Tự Tứ Kinh (Pravāraṇā) trong Tạp A-hàm Kinh (Samukta Agāma Sūtra)
6. Nguyệt Dụ Kinh (Candropama)  trong Tạp A-hàm Kinh (Samukta Agāma Sūtra)
7. Sa-khả-đế Kinh (Śakti) trong Tạp A-hàm Kinh (Samukta Agāma Sūtra)
8. Bảo Lương Tụ Hội Kinh (Ratnaraṣita)  trong  Bảo Tích Kinh (Ratnakūṭa)
9. Bảo Tràng Kinh (Ratnadhvaja) trong Đại Tập Kinh (Mahāsannipata Sūtra)
10. Đại Tập Nguyệt Tạng Kinh (Candragarbha) trong Đại Tập Kinh (Mahāsannipata Sūtra)
11. Bạt-đà-bà-la (Bhadrapāla) trong Đại Tập Kinh (Mahāsannipata Sūtra)
12. Đại Niết Bàn Kinh (Mahāparinirvāṇa) trong Niết Bàn Kinh (Mahāparinirvāṇa Sūtra)
13. Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội Kinh (Śūraṃgama Samādhi) và các kinh khác.

Di cảo Gilgit:

Vào năm 1931, nhiều di cảo kinh điển Phật giáo Sanskrit được tìm thấy trong một ngôi tháp gần Gilgit ở Kashmir. Những di cảo này được viết vào thế kỷ thứ V hoặc thứ VI sau TL và đây là các di cảo có niên đại sớm nhất được khai quật tính tới thời điểm này. Hầu hết những di cảo được tìm thấy này khi đối chiếu với các tạng, chúng ta chỉ thấy chúng có những tương đồng với các phiên bản trong tạng tiếng Hoa và tiếng Tây Tạng, chứ không có bản gốc trong tạng Sanskrit hiện nay.

Chúng ta phải cám ơn những nỗ lực của tiến sĩ Nalinkasa Dutta, người đã biên tập và xuất bản một loạt các văn bản quý hiếm đáng cho chúng ta ngưỡng mộ và ca ngợi. Những bản kinh đó là:

1. Tam Ma Địa Vương Kinh (Samādhirāja)
2. Năng Đoạn Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Kinh (Vajrachedikā Prajñāpāramitā)
3. Di Lặc Thọ Ký Kinh (Maitreyavyākarṇa)
4. Vô Năng Thắng Thọ Ký Kinh (Ajitasenavyakarana)
5. Mã Đầu Minh Chú Kinh (Hayagrīvavidyā)
6. Luật Căn Bản Nhất Thiết Hữu Bộ (Mūlasarvastivādavinaya)
7. Phật Lực Sở Trụ Kinh (Arya Buddhabaladhana)
8. Thập Nhất Diện Kinh (Ekadasamukham)
9. Cát Tường Thiên Thọ Ký Kinh (Sri Mahādevi Vyakāraṇam)
10. Trang Nghiêm Gia Trì Như Lai Bảo (Sarvatathāgata Adhiṣṭhāna Vyūha)[3] v.v...

Afganistan:

Một khám phá quan trọng khác là những bộ sưu tập Schoyen

“Bộ sưu tập di cảo Phật giáo Schoyen: bộ sưu tập ở biển Chết đã bị mất”  

Có những di cảo Phật giáo bị lén đem khỏi Afghanistan bây giờ đang nằm trong bộ sưu tập di cảo kinh điển Phật giáo của một người Na Uy. Martin Schoyen hiện đang giữ những di cảo này trong bộ sưu tập riêng của mình. Một số thông tin đại chúng vừa đưa tin về bộ sưu tập di cảo Schoyen trong mấy tháng nay. Những tin tức này ban đầu thì tích cực, nhưng sau đó, báo chí có vẻ phê bình khi nói đến bộ sưu tập này. Chính quyền Ai Cập, thông qua đại sứ quán Ai Cập ở Na Uy, đang tính chuyện đưa những di cảo này về trong bộ sưu tập của người Ai Cập. Một sự tranh cãi đang nổi lên ở Na Uy về bộ sưu tập Schoyen. Nhà sưu tầm Martin Schoyen bây giờ chính thức là cá nhân sở hữu bộ sưu tập di cảo cổ xưa lớn nhất thế giới.

Di cảo Kinh điển Phật giáo trong bộ sưu tập Schoyen gồm có:

1. Kinh

a) A-hàm

1. Kinh Camgi: Jens-Uwe Hartmann biên tập
2. Một số đoạn trong  Đại Niết Bàn Kinh (Mahāparinirvāna): Klaus Wille biên tập.
3. Một số đoạn trong Ương Giác Kinh (Andhasutta), phiên bản Sanskrit nói về ba tính xấu của Devadatta; và một số đoạn trong Kinh Hiền Ngu (Kavikumaravadana), do Siglinde Dietz biên tập

b) Đại thừa

1. Một số đoạn mới tìm được trong Tiểu Phẩm Bát Nhã Ba La Mật Đa Kinh (Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā) thuộc giai đoạn Kusana, Lore Sander biên tập.
2. Nguyệt Thượng Nữ Kinh (Candrotāradārikāvyākaṇa),  Jens Braarvig, Paul Harrison biên tập.
3. Một số đoạn trong Diệu Pháp Liên Hoa Kinh (Saddharmapuṇḍarīkasūtra), Hirofumi Toda biên tập.
4. Tam Ma Địa Vương Kinh (Samādhirājasūtra), Andrew Skilton biên tập.
5. Trang Nghiêm Tịnh Độ Đại Kinh (Sukhāvativyuha), Paul Harrison, Jens-Uwe Hartmann, Kazunobu Matsuda biên tập
6. Một số đoạn khác trong A Xà Thế Vương Kinh (Ajātaśātrukaukṛtyavinodanasūtra), Paul Harrison, Jens-Uwe Hartmann biên tập

2. Luật

1. Luật  Đại Chúng Bộ (Mahāsaṅghika-vinaya), Seishi Karashima biên tập.
2. Một số bản cảo còn lại của bộ Yết Ma Yếu Chỉ (Karmavacana):

3. Luận

1. Ba đoạn liên hệ đến Xá Lợi Phất Luận (Śāriputra-Abhidharma): Kazunobu Matsuda biên tập.

4. Các loại khác

1. Sớ giải luận tạng ở thế kỷ thứ  2, do Lambert Schmithausen, Lore Sander, Jens Braarvig biên tập.
2. Một đoạn Sanskrit nói đến vua Huviska như là một đóa hoa của Đại thừa, Richard Salomon biên tập.
3. Jyotiṣkavadana, Stefan Baums biên tập.
4. Những bản thơ ca:

Buddhastotras des Matrceta, Jens-Uwe Hartmann biên tập.

Chuyện Tiền thân Đức Phật - Vòng Hoa (Jātakamālā) của AryaSura, Jens-Uwe Hartmann biên tập.

Chuyện tiền thân Đức Phật - Vòng Hoa (Jātakamālā) của Haribatta, Michael Hahn biên tập.

Khám phá những di cảo kinh điển Phật giáo ở những khu tự trị Tây-Tạng

Vào năm 2004, giáo sư  Ernst Stein Kellner đã xuất bản một bài báo dài với tựa đề “Những di cảo Sanskrit ở Tây Tạng, quá khứ và tương lai” trên tạp chí Học Viện Khoa học và Nhân văn Hoàng gia Hà Lan ở Amsterdam.

Đây là tóm tắt bài báo của ông:     

Vương quốc Tây Tạng phát triển đến đỉnh cao vào cuối thế kỷ thứ VIII và một tôn giáo mới được nhà vua Khri-srong Ide-btsan (755-797) ủng hộ và khuyến khích dân chúng hành trì từ năm 779 AD. Ngôi chùa đầu tiên, Bsam-yas, được thành lập năm 775 với sự hỗ trợ của một học giả Ấn Độ nổi tiếng là ‘Sāntarakṣita, người đã quy y cho thế hệ Tăng sĩ Tây Tạng đầu tiên vào năm 779.

Việc phiên dịch những bản kinh và  luận giải chủ yếu từ tiếng Sanskrit và cũng có một số từ tiếng Hoa, được coi là công việc chính trong giai đoạn này. Những vị vua sau, đặc biệt là vua Khri-gtsug lde-btsana còn gọi là Ralpacan (815-841), tiếp tục chính sách này. Danh mục các tác phẩm được lưu giữ tại lâu đài Lhan-kar có đề cập đến 22 bản kinh đã được phiên dịch và 7 bản đang được dịch.

Tất cả những bản dịch do những vị tu sĩ học giả người Ấn Độ, người Tây Tạng và người Trung Quốc dịch. Về những bản dịch Sanskrit, nhóm này chắc hẳn đã dựa vào những bản kinh mang qua từ Ấn Độ.

Sau khi những kinh này được dịch sang tiếng Tây Tạng, những bản gốc ở đâu? Chúng ta chỉ có thể đoán thôi. Chắc chắn những bản kinh gốc đã được trân quý, lưu giữ và bảo trì cẩn thận ở một nơi an toàn nhất trong các cung điện hoàng gia và trong các ngôi chùa cổ, cũng như cách cất giữ sau này vậy.

Giai đoạn gọi là “hậu truyền giáo” do các vị vua Phật tử ở miền Tây vương quốc Tây Tạng khởi xướng. Trước tiên là sự nỗ lực của vua Ye-ses-’od nhằm thiết lập quan hệ với các truyền thống Phật giáo lớn khác. Ông gởi những tu sĩ trẻ Tây Tạng đến các tu viện láng giềng vùng Kashmir học ngôn ngữ của kinh điển để có thể dịch và sưu tập những bộ di cảo Sanskrit để dịch trong những triều đại kế tiếp.

Rin-chen bzani-po, một học giả tiên phong trong giai đoạn này, được ghi nhận là đã dịch 168 bản kinh. Một học giả danh tiếng khác người Ấn Độ là Atisa (982-1054) được mời đến miền Tây Tây Tạng và sau đó lại đến miền Trung Tây Tạng để tiếp tục sự nghiệp hoằng pháp. Nhờ đó, những tu viện sớm bắt đầu phát triển trở lại. Những học giả Tây Tạng tiếp tục sang Ấn Độ, Nepal và cũng có những học giả, tu sĩ và hành giả người Ấn Độ được mời sang Tây Tạng. Những bản kinh lại được mang sang Tây Tạng ngày càng nhiều và được phiên dịch tương tự như các đời vua trước.

Rõ ràng sự di chuyển của các tu sĩ và học giả Ấn Độ cùng với kinh sách Phật giáo vào Tây Tạng từ thế kỷ 11 trở đi phổ biến hơn do những cuộc tấn công càn quét của Hồi giáo ở khu vực Bắc Ấn ngày càng gay gắt. Những trung tâm tu học Phật giáo lớn với các thư viện như Odantapura, Vikramasila, Somapura và Jagaddala bị đập phá vào đầu thế kỷ 13, triều đại Pala, là một điển hình. Trung tâm Nalanda được thành lập giữa thế kỷ thứ 5 đã bị phá hủy hoàn toàn khi Chag lotsaba Chos rjes-dpal tức là Dharmasvamin đến viếng thăm. Những thư viện của trung tâm này đã bị chôn vùi trong tro bụi và Dharmasvamin không thể tìm được một bản kinh nào để mang về nước.

Tất cả những bản kinh Ngài mang được về Tây Tạng là từ Nepal. Bây giờ, chúng ta hãy tưởng tượng những người tị nạn Ấn Độ với những tài sản quý giá mang theo được, chủ yếu là các bản kinh, lại chạy sang Nepal hay Tây Tạng để lánh nạn. 

Những bản cảo kinh điển Sanskrit ở tu viện (Sakya Sanskrit Manuscripts in Sakya Monastery)

Ở tu viện Sakya, những bản thảo kinh điển Sanskrit được lưu giữ ở một nơi gọi là  Phyag-dpe lhakhan (tháp thờ kinh). Sankrityayana đã mô tả chi tiết những bản kinh đồ sộ và quý báu này trong lần ông viếng thăm đầu tiên. Nhờ vào một học giả Ấn Độ lỗi lạc tên là Rahula đã mang những bản kinh Phật giáo Sanskrit từ những tu viện Tây Tạng trở về lại Ấn Độ và lưu giữ ở Hội Nghiên cứu Bihar (Bihar Research Society)

Viện Nghiên cứu K. P. Jayaswal (P. Jayaswal Research Institute)

Về phương diện này, Viện Nghiên cứu K.P.Jayaswal đã làm được một việc thật đáng tán dương, đó là xuất bản những bản kinh quan trọng được ngài Rahula mang về lại từ Tây Tạng. Tôi xin nghiêng mình kính cẩn tri ân các vị học giả đã tham gia vào công trình xuất bản những bản kinh này. Trong số những học giả danh tiếng thời đó, giáo sư Karunesh Shukla là một học giả lỗi lạc đã nhiệt thành biên tập và nghiên cứu các bản kinh thuộc Thinh Văn Địa một cách tỉ mỉ. Ngoài ra, còn có các học giả khác như Gustabh Roth, Padmanabha Jain, Ananta Lal Thakur, Nalinaksa Dutta, v.v... cũng đã góp phần đáng kể.

Những bản kinh Phật giáo Sanskrit vừa mới phát hiện và đã được xuất bản ở Nhật

Duy Ma Cật Sở Thuyết Kinh (Vimalākīrtinirdeśa) và Siêu Trí Luận Kinh (Jñānalokālamkara): Các bản kinh Sanskrit và bản dịch tiếng Tây Tạng và Tiếng Hoa tương ứng.

Kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết Kinh (Vimalakīrtinirdesa) là một trong những bộ kinh Đại thừa phổ biến nhất ở các nước Châu Á. Những tưởng bản Sanskrit của kinh này đã bị thất lạc, cho đến khi phái đoàn nghiên cứu thuộc trường đại học Taisho tìm thấy một bộ kinh trọn vẹn được viết rất đẹp trên lá bối ở Lhasa, thủ đô của khu Tự trị Tây Tạng. Thông tin về công trình này được công bố vào cuối năm 1999.

Bản Sanskrit của Duy Ma Cật Sở Thuyết  Kinh được tìm thấy trong cùng một kiện chung với Kinh Đại Thừa Siêu Trí Luận (Jñānalokālamkara). Bản kinh Đại thừa này là một trong những nguồn quan trọng nhất để nghiên cứu triết học Như Lai tạng. Kinh này thường được trích trong Phân Biệt Bảo Tánh Luận (Ratnagotravibhaga). Một kiện có hai bản kinh Sanskrit quan trọng này đã được sao chép lại một phiên bản khác để lưu trữ.

Ngoài hai bản kinh quan trọng trên, còn có các bản kinh khác như:

Ẩn Sư Đại  Mật (Siddhakavīrāmahātantra)  chương II, Nobuo Otsuka biên tập.

Ẩn Sư Đại Mật (Siddhakavīrāmahātantra) chương III, Hideaki Kimura biên tập.

Một đoạn trong bản cảo Thinh Văn Địa, Koshin Suzuki biên tập.

Những đoạn kệ xen kẽ trong những đoạn trích  của  Bát Nhã Phương Tiện Quyết Định Thành Tựu Pháp (Prajñopāyavini’scayasiddhi) chương IV ở trong Saṃpuṭobhavatantra II-ii, do Keiya Noguchi biên tập.

Dakarnavamahayoginitantra Chương 15, Takashi Maeda biên tập.

Vajra-dhātu-mukhakhyana-deguri-vidhih IV, Mitsutoshi Moriguchi biên tập.

Thư mục của bản Nhân Minh Luận (Hetuvidyā), Du-già Sư Địa (Yogacārabhūmi), do Hideomi Yaita/ Masahiro Takano biên tập.

Thập Nhị Nhân Duyên (Dvādasaṅga-pratityasamutpada), Takayasu Kimura biên tập.

Công trình nghiên cứu các di cảo Phật giáo cổ ở Anh và Mỹ

Lịch sử công trình dự án Nghiên Cứu Các Di Cảo Phật Giáo Cổ liên kết giữa trường đại học Washington và thư viện Anh quốc bắt đầu từ tháng 9 năm 1996 nhằm nghiên cứu, biên tập và xuất bản một bộ sưu tập độc đáo gồm 57 đoạn kinh Sanskrit trên vỏ cây bu-lô có thể cuốn được, viết bằng chữ Kharosthi và chữ Gandhari (Prakrit) được thư viện Anh Quốc lưu giữ từ năm 1994.

Những bản kinh này rất có thể được viết từ thế kỷ thứ nhất và như vậy, đây là những bản kinh Phật xưa nhất được tìm thấy. Điều này tạo nên một tương lai hứa hẹn rằng sẽ có những khám phá mới không có tiền lệ trong lĩnh vực nghiên cứu lịch sử Phật giáo cổ đại ở vùng Bắc Ấn cũng như Trung và Đông Á. Nhiều kết quả nghiên cứu và các bản dịch đang được Nhà xuất bản Đại học Washington xuất bản.

Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa

Viện nghiên cứu di cảo Sanskrit  và văn học Phật giáo tại trường đại học Bắc Kinh

Viện nghiên cứu di cảo Sanskrit và văn học Phật giáo được thành lập tại khoa ngôn ngữ Á Đông của Trường Ngoại ngữ và hiện đang hoạt động dưới sự điều hành của giáo sư tiến sĩ  Đoản Thanh.

Là một nỗ lực để đẩy mạnh các công trình nghiên cứu kinh điển Phật giáo trên khắp thế giới, viện nghiên cứu sẽ xuất bản định kỳ những bản kinh Sanskrit được sao chép trên lá bối cùng với những phiên bản đã được chuyển ngữ và những bản so sánh giữa ba ngôn ngữ (Sanskrit, Tây Tạng và tiếng Hoa). Những bản Kinh Sanskrit giá trị này sẽ là nguồn nghiên cứu cho các học giả Phật học và Ấn Độ học trên khắp thế giới.

Từ lúc khám phá di cảo tại động Đôn Hoàng vào năm 1990, một hướng nghiên cứu mới là “Đôn Hoàng học” xuất hiện bắt đầu thu hút sự chú ý của thế giới. Trong khi Đôn Hoàng được chú ý quá nhiều như vậy, chúng ta không nên bỏ qua các động di cảo khác, đó là, còn một số lượng lớn các bản kinh Sanskrit được lưu giữ ở Tây Tạng và các nơi khác của Trung Quốc.

Cho đến nay, khi đã có những di cảo kinh điển Phật giáo này, chúng ta cần phải đặc biệt quan tâm. Nỗ lực biên soạn và thực hiện các công trình nghiên cứu các văn bản này  là một công trình lâu dài đang được tiến hành, đòi hỏi phải có sự quan tâm, hỗ trợ về nhiều phương diện, tài chính cũng như kỹ thuật từ những tổ chức trên thế giới.

Trung tâm nghiên cứu Tây Tạng học Trung Hoa ở Bắc Kinh (China Tibetological Research Center-Beijing)

Gần đây, Trung tâm nghiên cứu Tây Tạng Trung Hoa ở Bắc Kinh đã bắt đầu xuất bản các bản kinh Phật giáo Sanskrit mới được tìm thấy ở lâu đài Potala ở Lhasa và nhiều nơi khác. Một số tác phẩm được xuất bản có sự cộng tác của Hội Hàn lâm khoa học Áo với sự hướng dẫn của tiến sĩ Ernst SteinKellner. Đó là:

Quảng Vô Cấu Tập Lượng Luận Sớ Giải (Viśālāmalavāti Pramāṇasamuccayatika) Jinendrabuddhi do Ernst Stein Kellner, Helmut Krasser và Horseit Lasic biên tập, Nxb Tây Tạng học Trung Hoa và Nxb Hàn lâm khoa học Áo Bắc Kinh-Viên xuất bản năm 2005.

Lượng Quyết Định Luận (Pramāṇaviniścaya) của Dharmakīrti (chương I & II) do Ernst Stein Kellner biên tập, Nxb Tây Tạng học Trung Hoa China (Tibetological Publishing House) và Nxb Hàn Lâm Giáo Dục Khoa Học Áo  Bắc Kinh-Vienna (Austrian Academy of Sciences Press Beijing-Vienna) xuất bản năm 2007.

III. Tầm quan trọng trong việc phục hồi những kinh văn Phật giáo Sanskrit

Chúng ta tin rằng chắc hẳn đã có một tạng kinh điển Phật giáo Sanskrit riêng biệt trước đây, nhưng bây giờ không còn nữa. Do sự hủy hoại của các tu viện Nalanda và Vikramashila cùng các thư viện, một lượng rất lớn kinh điển đã bị mất đi.

Hiện nay, hầu hết văn học A-hàm, các kinh điển Đại thừa và luận giải không còn lưu truyền hoặc chỉ còn rải rác từng đoạn không hoàn chỉnh. Trong tình trạng này, những công trình nghiên cứu của các cá nhân thật đáng hoan nghênh. Một nhóm những khuôn mặt học giả ưu tú đáng được nhắc đến và tán dương về những công trình nghiên cứu xuất sắc của họ trong quá trình khôi phục này.

Về phương diện này, Viện Cao Cấp Tây Tạng Học Trung Ương (Central Institute of Higher Tibetan Studies) đã có công trình nghiên cứu đáng được tán dương trong quá trình phục hồi nhiều bản Kinh Sanskrit từ tiếng Tây Tạng. Một số lượng lớn văn học luận giải Phật giáo đã đươc phục hồi sang tiếng Sanskrit và đang đợi xuất bản. Công trình tiếp theo của viện là phục hồi những kinh văn Đại thừa từ tiếng Tây Tạng hay tiếng Hoa.

Trong công trình nghiên cứu phục hồi, các học giả ở Vishva-bharati Shanti Niketan, Thư viện Adyar, trường đại học Delhi, viện nghiên cứu K. P. Jayaswal và nhiều nơi khác rất đáng được kể đến.

Số hóa kinh điển Phật giáo Sanskrit

‘Viện Nghiên Cứu Phương Pháp Chính Xác Long Thọ’ là một tổ chức giáo dục phi lợi nhuận. Mục đích của chúng tôi là đẩy mạnh nghiên cứu tập trung vào Kinh điển Phật giáo Sanskrit. Những bản kinh và luận giải trong tạng kinh này lên đến hơn trăm ngàn trang.

Trong 12 năm qua, viện đã có được nền tảng vững chắc về tổ chức và học thuật. Chúng tôi đang tích cực xúc tiến công việc này với sự hỗ trợ rộng rãi và ứng dụng kỹ thuật vi tính tân tiến nhất. Chúng tôi cần sự hỗ trợ tài chính và tinh thần của tất cả những tổ chức và cá nhân nào thấy được tầm quan trọng của Phật giáo đối với nhân loại trong thời đại ngày nay. Với sự hỗ trợ này, chúng tôi hy vọng hoàn thành công trình biên soạn kinh điển Phật giáo Sanskrit với hình thức đĩa CD trong vòng 5 năm. Bản chất của công trình này đòi hỏi chúng tôi cần sự hỗ trợ nhiều hơn để công trình được hoàn thành trong thời gian sớm nhất.

Tầm quan trọng của công trình

Sự tiếp cận kinh điển Phật giáo Sanskrit qua phương tiện điện tử, với tất cả những ứng dụng sâu rộng của phương tiện này, là một mơ ước lâu nay. Rõ ràng, đã đến lúc cần phải chuyển kinh điển sang định dạng số có thể đọc được bằng các phương tiện điện tử. Các bản kinh Sanskrit đã được xuất bản từ đầu thế kỷ này, cho đến nay, có khoảng 200 bản trong hình thức sách in.

Tạo được các đĩa CD với toàn bộ kinh văn bằng ngôn ngữ Sanskrit sẽ là một bước ngoặt quan trọng trong việc nghiên cứu Phật học và soạn phần giới thiệu bằng tiếng Anh sẽ làm cho các đĩa CD này vô cùng hữu dụng cho các nhà giáo dục cũng như những người nghiên cứu và học hỏi không chuyên. Chúng tôi đang nỗ lực xuất bản và phổ biến những văn bản này bằng phương tiện điện tử.

Nguồn tiên phong cho văn hóa và tôn giáo học: Tạng kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử

Kho báu trí tuệ hiếm hoi của nhân loại, lần đầu tiên được sử dụng miễn phí

Trường đại học Tây Lai đã bắt đầu một công trình thu thập, số hóa và phổ biến kinh điển Phật giáo bằng tiếng Sanskrit. Mặc dù Phật giáo đã suy tàn trên mảnh đất Ấn Độ hàng trăm năm qua, nhiều bản kinh vẫn còn được lưu giữ ở Nepal. Bây giờ, với sự cộng tác của Viện Nghiên cứu Long Thọ ở Nepal, những bản kinh này một lần nữa được cả thế giới biết đến.

‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’ là một công trình được thực hiện với hoài bão giới thiệu di sản trí tuệ và tâm linh của Phật Giáo dưới hình thức điện tử. Cho đến thời điểm này, hơn 200 bản kinh đã cung cấp miễn phí cho người sử dụng tại trang nhà của chúng tôi ở địa chỉ
http://www.uwest.edu/sanskritcanon.  

Vài điểm nổi bật của ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’

Ý nghĩa quốc tế

Kinh điển Phật giáo Sanskrit là tài liệu Phật giáo đáng tin cậy cho phần lớn cộng đồng Phật giáo quốc tế, có thể kể ra một số nước  như Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Việt Nam, Tây Tạng, Nepal , Ấn Độ và các nước Đông Nam Á. ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’ sẽ đem lại lợi ích thiết thực cho giới nghiên cứu Phật học ở những nước này cũng như cho các học giả ở Mỹ và Châu Âu.

Có thể tiếp cận dễ dàng

Nhiều bản kinh do ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’ cung cấp rất khó hoặc thực tế là không thể tìm được ở các thư viện hoặc bằng các phương pháp nghiên cứu thông thường. ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’ giúp cho người sử dụng không chỉ đọc trực tiếp trên mạng điện tử mà còn có thể tìm và xem qua thư mục nhanh chóng.

Nguồn tài liệu tiên phong  

Số hóa kinh điển Phật giáo Sanskrit là một mơ ước cần nhiều năm mới đạt được. Tính chuyên môn độc đáo của ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’ cùng với sự hỗ trợ của nhiều mạnh thường quân, lần đầu tiên, đã biến giấc mơ này thành sự thật. Cho đến thời điểm này, hoạt động của ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’ sẽ thúc đẩy những nghiên cứu Phật học, triết học và nhiều lãnh vực khác của ngành nhân văn phát triển nhanh chóng.

Hãy hỗ trợ chúng tôi hoàn thành viên mãn công trình này

Kể  từ năm 2005 khi mới bắt đầu hoạt động, ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’ đã nhanh chóng thu hút người sử dụng với số lượng ngày càng nhiều. Trang nhà ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’ đã phục vụ hàng chục ngàn lượt người đọc mỗi tháng trên khắp thế giới. Một  ví dụ cho thấy tầm quan trọng của tạng kinh số hóa này là trường đại học Göttingen ở Đức đã yêu cầu và chúng tôi đã đồng ý để họ đăng tải phần lớn nội dung của ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’trên trang mạng điện tử của trường. Đây là một dấu hiệu tích cực và những người sử dụng đang mong mỏi có được một tạng kinh hoàn chỉnh dưới hình thức này. Công trình đã đạt được nhiều thành tựu đáng kế, tuy nhiên, còn rất nhiều cần phải hoàn thành và điều này rất cần sự hỗ trợ tài chính thêm nữa. Tài chính hỗ trợ sẽ dùng vào những việc sau:

- Chọn lọc và đưa vào khoảng hơn 100 bản kinh chưa có trong ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’.

- Tổ chức lại và phân loại để có một tạng kinh điển hoàn chỉnh.

- Cung cấp những công cụ hỗ trợ trong quá trình tìm và nghiên cứu để dễ dàng hơn cho người sử dụng.

- Hỗ trợ lâu dài để bảo trì trang mạng ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’.

Mục đích của chúng tôi là tạo cơ hội cho kho báu trí tuệ nhân loại đến với nhiều người nhờ vào sự hỗ trợ của quý vị.

Sự phát tâm có thể dành cho những bản kinh hoặc nguồn cụ thể và được ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử” chân thành ghi nhận.

IV. Kết luận:

Tôi tha thiết mong mỏi các học giả và các nhà nghiên cứu có tâm huyết hãy nỗ lực phối hợp để phục hồi những bản kinh này trở lại ngôn ngữ Sanskrit, vì bây giờ, những bản kinh này chỉ còn tồn tại trong các phiên bản dịch tiếng Tây Tạng và tiếng Hoa.

Chúng tôi nghĩ rằng vẫn chưa có một tạng kinh điển Phật giáo Sanskrit hoàn chỉnh trong lịch sử Phật giáo.  

Trong Phật giáo, văn học Sanskrit không lý do gì chỉ dành cho các học giả Đại thừa.

Nhiều tông phái Phật giáo Nam truyền bao gồm cả Nhất Thiết Hữu Bộ không chỉ đã có riêng một tạng kinh điển cho tông phái của mình mà còn có cả một nguồn văn học Sanskrit dồi dào nữa.

Nhiều di cảo bản gốc kinh điển Phật giáo Sanskrit được tìm thấy ở Nepal được viết từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 20.

Số hóa những bản kinh Phật giáo Sanskrit được coi là mơ ước, nhưng cũng là mục đích sau này của nhiều trường đại học và các trung tâm nghiên cứu nổi tiếng trong nhiều năm qua.

Nhưng bây giờ, chúng ta tự tin rằng Viện Nghiên cứu phương pháp chính xác Long Thọ/ trường đại học Tây Lai sẽ thành tựu mục đích này trong nay mai.

Trường đại học Tây Lai là trường đại học tiên phong thực hiện chương trình số hóa Kinh điển Phật giáo Sanskrit lần đầu tiên trong lịch sử thế giới Phật học điện tử.

V. Lời tri ân

Tôi thành kính tri ân Đại sư Tinh Vân, người đã phát tâm tài trợ chương trình này.

Tôi xin chân thành bày tỏ lòng tri ân giáo sư Lewis Lancaster, người đã khuyến khích và đi tiên phong trong công trình này. Không có sự hỗ trợ của giáo sư, công trình này khó có thể thành công được như ngày hôm nay.

Cuối cùng, tôi không quên cám ơn ban tổ chức hội thảo do giáo sư Lê Mạnh Thát, Phó viện trưởng Học Viện Phật giáo Việt Nam, Trưởng ban tổ chức Đại lễ Vesak Liên Hiệp Quốc năm 2008, Phật lịch 2552, người đã mời tôi tham dự đại hội hoành tráng tại Hà Nội này để tôi có cơ hội chia sẻ với quý vị sứ mạng của ‘Kinh điển Phật giáo Sanskrit điện tử’ và ban tổ chức cũng đã dành cho chúng tôi tình cảm nồng hậu và hiếu khách trong những ngày chúng tôi lưu lại nơi thành phố xinh đẹp của Việt Nam này.